มะเขือพ่วง ต้น ไม้พุ่มขนาดเล็ก มีความสูงประมาณ 1.0-3.0 ซม. แตกกิ่งก้านโปร่ง เปลือกต้นสีน้ำตาล กิ่งอ่อนและยอดอ่อนมีขนคล้ายผงสีน้ำตาลอ่อน ใบ เป็นใบเดี่ยว มีการเรียงตัวแบบสลับ ลักษณะใบเป็นรูปไข่ ปลายใบมน โคนใบตัด ขอบใบเว้าเป็นแฉก ปลายขอบเป็นคลื่นห่างๆ แผ่นใบสีเขียว มีขน ใบมีความกว้างประมาณ 5.0-20.0 ซม. มีความยาวประมาณ 7.0-25.0 ซม. ก้านใบมีหนาม ดอก ออกเป็นช่อที่ซอกใบและปลายกิ่ง ดอกสีขาว มีจำนวนดอก 10-20 ดอก กลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ โคนเชื่อมติดกัน ปลายแหลม เกสรเพศผู้สีเหลืองอยู่กลางดอก ผล รูปทรงกลม มีขนาด 1.0-1.2 ซม. สีเขียวเข้ม ผิวเรียบ ที่ขั้วผลมีกลีบเลี้ยงติดอยู่ เมล็ดแบน สีน้ำตาล มีจำนวนมาก
มะเขือพ่วงมีประโยชน์หลากหลาย โดยนำ ต้น, ใบ ตำคั้นน้ำทา พอกหรือต้มน้ำอาบ แก้ชาตามมือตามเท้าอัมพาต ผล มีรสขมเฝื่อนเปรี้ยวเล็กน้อย ช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ ตำคั้นเอาน้ำผสมเกลือหรือทุบจิ้มเกลืออมแก้ไอ ราก ยาแก้ไข้ ขับเสมหะ รักษาเท้าที่แตกเป็นแผล หรือโรคตาปลา ลำต้น ยาช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ แก้ปวด แก้ฟกช้ำ และทำให้เลือดหมุนเวียนดี
นอกจากนี้มะเขือพ่วง มีสารเพกติน ที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยโรคเบาหวาน โดยสารนี้จะมีหน้าที่ช่วยเคลือบผิวในลำไส้ ทำให้อาหารเคลื่อนตัวผ่านลำไส้ได้ช้า จึงช่วยดูดซึมแป้งและน้ำตาลที่ย่อยแล้วได้ช้าลง ทำให้ระดับของน้ำตาลในเลือดคงที่
สารต่อต้านอนุมูลอิสระในมะเขือพวงช่วยป้องกันความเสื่อมและช่วยชะลอความแก่ ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้แข็งแรง
ช่วยลดระดับคอเลสเตอรอล ช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูง ช่วยให้ร่างกายผ่อนคลาย ง่วงนอน ช่วยบำรุงธาตุ บำรุงร่างกาย ช่วยทำให้เลือดในร่างกายหมุนเวียนได้ดียิ่งขึ้น ช่วยยับยั้งการแข็งตัวของเลือด
ผลแห้งนำมาย่างกินแกล้มอาหารจะช่วยบำรุงสายตาแก้อาการปวดฟัน ชาวมาเลเซียนำเมล็ดมะเขือพวงไปเผาให้เกิดควัน แล้วสูดเอาควันรมแก้ปวดฟัน น้ำคั้นใบสดช่วยลดไข้ ช่วยบรรเทาและรักษาอาการภูมิแพ้ ช่วยให้เจริญอาหาร รับประทานอาหารได้มากยิ่งขึ้น
ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะมีสารเพกทินที่ทำหน้าที่ดึงน้ำไว้ได้จำนวนมาก เพื่อเพิ่มปริมาณของอุจจาระ จึงช่วยกระตุ้นการขับถ่าย และทำให้อุจจาระนุ่ม ถ่ายง่ายขึ้นมาก ช่วยป้องกันโรคท้องผูกและริดสีดวงทวาร
มะเขือพวงช่วยรักษาแผลในกระเพาะอาหาร โดยมีฤทธิ์ต้านการเกิดแผลในกระเพาะอาหารที่เกิดจากการใช้ยา แอลกอฮอล์ และความเครียด ช่วยบำรุงตับ ช่วยบำรุงไต ช่วยป้องกันและรักษาอาการเป็นพิษต่อไตที่เกิดจากยาคีโมที่ใช้รักษามะเร็งได้ ช่วยแก้พิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย ด้วยการใช้น้ำสกัดจากลำต้นมะเขือพวง ช่วยรักษารอยเท้าแตก ด้วยการนำรากสดมาตำแล้วพอกบริเวณรอบเท้าแตก ช่วยแก้โรคตาปลา ด้วยการนำรากสดมาตำแล้วพอกบริเวณที่เป็นตาปลา
การรับประทานมะเขือพวงมีข้อควรระวังคือ สารโซลานีน ซึ่งอาจรบกวนสมดุลของแคลเซียมและทำให้เกิดการระคายเคืองในทางเดินอาหาร โดยผู้ป่วยโรคไขข้ออักเสบ ผู้ที่ปวดตามข้อ และผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับกระดูก ควรหลีกเลี่ยงหรือจำกัดการรับประทาน นอกจากนี้ ไม่ควรกินแบบดิบหรือในปริมาณที่มากเกินไป
นอกจากนี้สารโซลานีน หากสะสมในร่างกายอาจทำให้เกิดอาการปวดตามข้อ เป็นตะคริว หรือรบกวนสภาวะสมดุลของแคลเซียมในร่างกายได้
ผลมะเขือพวงสดมียาง หากรับประทานแบบดิบหรือไม่ผ่านการปรุงสุก อาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองในช่องปากและลำคอได้
การกินมะเขือพวงที่ยังไม่สุกในปริมาณมากเกินไป อาจเสี่ยงต่อการได้รับสารประเภทสเตอรอยด์ไกลโคอัลคาลอยด์ ซึ่งทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และปวดท้องได้ ผู้ป่วยโรคไขข้อหรือผู้ที่ปวดตามข้อควรหลีกเลี่ยง คนทั่วไปสามารถรับประทานได้ในปริมาณที่เหมาะสม และควรปรุงให้สุกผ่านความร้อนเพื่อลดปริมาณสารโซลานีนและยาง.
