เป็นไม้พุ่ม สูง 2-3 เมตร ใบเดี่ยวออกเรียงตรงข้ามกัน ใบเป็นรูปไข่ รูปรีใหญ่ หรือเป็นรูปใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบแหลมสอบหรือเรียวมนรี ขอบใบเรียบ ใบกว้าง 4-7 วม.และยาว 8-15 ซม. พื้นใบเป็นสีเขียวและมีขนอ่อน ๆ ปกคลุมอยู่ทั้งสองด้าน หลังใบและท้องใบเรียบ ดอกเป็นช่อ ออกตามง่ามใบใกล้กับปลายยอด ช่อดอกรวมกันเป็นแท่ง ดอกมีใบประดับสีเขียวหุ้มดอกเรียงซ้อนกันเป็นชั้นเดียว ดอกย่อยของเสนียดกลีบดอกเป็นสีเขียว ก้านเกสรเพศเมียสั้น เกสรเพศผู้เป็นเส้นกลมยาว ที่ปลายแยกเป็นแฉก 2 แฉก ผลเป็นฝัก ยาวได้ประมาณ 2 ซม. และมีขน ภายในพบเมล็ด 4 เมล็ด ผลเป็นผลแห้ง และแตกออกได้ แต่ไม่ติดผล
สำหรับสรรพคุณของเสนียด ช่วยแก้ไอขับเสมหะโดย ใช้น้ำที่คั้นได้จากใบสด ผสมกับน้ำผึ้ง หรือ น้ำที่คั้นได้จากขิง สด เอาอย่างละเท่าๆ กินจิบกินแก้ไอ ครั้งละ 1-2 ช้อนชา ใช้เวลาไอ หรือ มีเสมหะมาก หรือ จะใช้ใบสด 1 กำมือ พริกไทย 10-20 เมล็ด ต้ม กับน้ำ 2 ถ้วยแก้ว เคี่ยวให้เหลือครึ่งถ้วยแก้ว รับประทานครั้งละ 15 มิลลิลิตร แก้หอบหืด โดยใช้รากมาต้มกับน้ำดื่ม หรือ จะใช้ใบเสนียดแห้งมวนเป็นบุหรี่สูบก็ได้ แก้ปวดเมื่อย ปวดเอว ปวดหลัง ปวดเข่า และเคล็ดขัดยอก โดยใช้ทั้งต้น ต้มกับน้ำรับประทาน
แก้ปวดบวม ฟกช้ำดำเขียว แก้กระดูกร้าว แก้ปวดบวม หรือ ปวดตามข้อ รวมถึงเหน็บชาอันเนื่องมาจากลมชื้น ให้ใช้ต้นเสนียดสด 60 กรัม, เถ้ากุเสียว 30 กรัม, เจ็กลั้ง 30 กรัม, เจตพังคี 20 กรัม และหญ้าผีเสื้อบิน 20 กรัม นำมารวมกันแล้วคั่วกับเหล้าให้ร้อน ใช้เป็นยาประคบบริเวณที่เป็น
ส่วนในตำรายาพื้นบ้านจะใช้เสนียดรักษาอาการต่างๆ แก้ตาเจ็บตาแดง ใช้ใบเสนียด มานวดแล้วใส่น้ำร้อน เอาไอน้ำรมตา แก้อักเสบช้ำบวม รากมีรสขม ใช้ปรุงเป็นยาแก้วัณโรค ต้นมีรสเผ็ดขมเล็กน้อย เป็นยาสุขุม ไม่มีพิษ ใช้เป็นยาฟอกเลือด และกระจายเลือด ใบใช้เข้ายาที่เกี่ยวกับการบำรุงโลหิต รากมีสรรพคุณเป็นยาบำรุงปอด ช่วยทำให้หายใจได้ดีขึ้น ช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบหลอดลม ใบแห้งนำมาหั่นมวนเป็นบุหรี่สูบ ช่วยแก้หอบหืด ส่วนต้น ราก ใบ และดอกก็มีสรรพคุณเป็นยาแก้หอบหืดเช่นกัน นอกจากนี้ต้นเสนียดมีฤทธิ์ลดอาการระคายเคืองของอวัยวะในระบบทางเดินอาหาร ถ้ากินมากเกินขนาดจะทำให้อาเจียนและมีอาการท้องเดิน ใบใช้ต้มกับน้ำอาบหลังจากหญิงคลอดบุตร หรือใช้เข้ายากรณีประจำเดือนมาไม่เป็นปกติ
