นี่เป็นผลงาน กลุ่มนักศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง ซึ่งวันนี้ “ทีมวิถีชีวิต” จะพาไปฟังเรื่องราวจากผู้ที่อยู่เบื้องหลังผลงานการสร้างสรรค์นี้ ที่นำสู่การแสดงวิจิตรตระการตา ที่น่าสนใจอย่างมาก…
ผลงานดังกล่าว ที่สร้างสรรค์โดย กลุ่มนักศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง เบื้องหลังความสมบูรณ์แบบคือพลังความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้ง ผู้บริหาร และอาจารย์ที่ปรึกษา ของวิทยาลัยฯ คณะหนังตะลุง 3 คณะ คือ รุ่งวิเชียร ตะลุงเสียงทอง, ก้องฟ้า ดาราศิลป์, เลิศฟ้า ตะลุงสากล ตลอดจนทุก ๆ ฝ่ายที่มีส่วนร่วมช่วยสร้างสรรค์ จนเป็นกระแสฟีเวอร์
น้องอันปัน-ภกรกัญ ผู้รับบท “นางวาสนา”
ผศ.ดร.กิตติชัย รัตนพันธ์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง สถาบันบัณฑิตทัศนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม บอกเล่าจุดเริ่มต้น-ที่มา การแสดงชุด “นางเอกหนังลุง” ว่า… เกิดจากการสร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้านภาคใต้ของนักศึกษา เป็นกระบวนการจัดการเรียนการสอนหลักสูตรศึกษาศาสตรบัณฑิต รายวิชาการสร้างสรรค์นาฏศิลป์ ระดับปริญญาตรีชั้นปีที่ 4 สาขานาฏศิลป์ศึกษา ผลงานชุดนี้นักศึกษาต้องการนำเสนอศิลปะการแสดงหนังตะลุงในมิติใหม่ เพื่อให้เข้าถึงคนรุ่นใหม่มากขึ้น จึง นำตัวละครนางเอกจากหนังตะลุงดั้งเดิมมาถ่ายทอดผ่านรูปแบบการแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้านภาคใต้ร่วมสมัย ออกแบบเครื่องแต่งกาย แต่งหน้า-ทำผม ให้เสมือนนางเอกตัวหนังตะลุง ผสมผสานบทร้องและทำนองดนตรีพื้นบ้านภาคใต้ที่มีจังหวะสนุกสนาน เกิดเป็นผลงานที่แปลกใหม่ทันสมัย แต่ยังคงเอกลักษณ์ศิลปะการแสดงหนังตะลุง
“ผมในฐานะผู้บริหาร ให้แนวทางอาจารย์ นักศึกษา ว่าเราจะสร้างสรรค์อย่างไรก็ได้แต่ต้องไม่ทิ้งรากเหง้าความเป็นตัวตนของศาสตร์นาฏศิลป์ไทยและอัตลักษณ์วัฒนธรรมการแสดงภาคใต้ สนับสนุนส่งเสริมให้นักศึกษา คิดนอกกรอบ ทำสิ่งใหม่ แต่ยังคงดำรงไว้ซึ่งพื้นฐานความเคารพในศิลปะดั้งเดิม ซึ่งนักศึกษาก็ทำได้อย่างยอดเยี่ยม ทางวิทยาลัยได้กำกับดูแลนักศึกษาอย่างใกล้ชิด โดยคณาจารย์ประจำรายวิชาทำหน้าที่ให้คำแนะนำ ตรวจสอบข้อมูล ดูแลกระบวนการสร้างสรรค์ผลงานอย่างเป็นระบบ รวมทั้งเชิญศิลปินแห่งชาติ ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญ ทั้งสาขานาฏศิลป์ ดนตรี มาร่วมตรวจสอบข้อมูล ให้ข้อเสนอแนะ เพื่อปรับปรุงยกระดับคุณภาพผลงานสร้างสรรค์ และอำนวยความสะดวกด้านสถานที่สำหรับฝึกซ้อม เวทีสำหรับนำเสนอผลงาน ตลอดจนสิ่งอำนวยความสะดวกอื่น ๆ ตามที่นักศึกษามีความจำเป็นในการทำงาน เพื่อให้สามารถแสดงศักยภาพได้อย่างเต็มที่”…นี่คือข้อมูลเบื้องหลัง
เยาวชนผู้สร้างสรรค์และผู้ร่วมแสดง “นางเอกหนังลุง”
ทำไมจึงเลือก “หนังตะลุง” มาสร้างสรรค์ให้ร่วมสมัย?? ทาง ผศ.ดร.กิตติชัย อธิบายให้ฟังว่า เพราะหนังตะลุงถือเป็นรากเหง้าและจิตวิญญาณของผู้คนและเป็นวัฒนธรรมการแสดงชาวใต้ แต่ในปัจจุบันเริ่มห่างหายไปจากชีวิตประจำวันของคนรุ่นใหม่ ๆ จึงมีการมองว่า “ถ้าเราไม่เป็นผู้ลุกขึ้นมานำเสนอ แล้วใครจะรักษาไว้แทนเรา การประยุกต์ครั้งนี้ไม่ใช่เพียงเพื่อความบันเทิง แต่เป็นการสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น คือการปลุกชีวิตศิลปะของบรรพบุรุษให้มีลมหายใจ”…ทาง ผอ.วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุงระบุ พร้อมบอกอีกว่า…“ผลงานเป็นไวรัลในโซเชียล ว้าวมาก ไม่คาดคิดว่าคนจะให้ความสนใจมากขนาดนี้ ผมรู้สึกภูมิใจแทนนักศึกษา ครูอาจารย์ บุคลากร ของวิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง และพี่น้องชาวใต้และคนไทยเป็นอย่างมาก ซึ่งผลงานนี้ไม่ได้เกิดจากงบประมาณมหาศาลหรือทีมงานมืออาชีพ แต่เกิดจากกระบวนการจัดการศึกษาตามพันธกิจ จากหัวใจคณาจารย์และนักศึกษา ที่ร่วมกันสร้างสรรค์ด้วยความรักในศิลปวัฒนธรรม เมื่อประชาชนชื่นชม ก็ยิ่งยืนยันว่าศิลปวัฒนธรรมไทยไม่เคยล้าสมัย หากเราสามารถนำเสนอออกมาอย่างสร้างสรรค์”
ผศ.ดร.กิตติชัย รัตนพันธ์ / อ.ธวัชชัย ซ้ายศรี
ด้านอาจารย์ประจำวิชาการสร้างสรรค์นาฏศิลป์ อ.ธวัชชัย ซ้ายศรี รองผู้อำนวยการฝ่ายกิจการนักศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง อธิบายให้ฟังว่า การแสดงชุด “นางเอกหนังลุง” นี้เป็นรายวิชาสร้างสรรค์งานนาฎศิลป์ หลักสูตรศึกษาศาสตร์ เพื่อให้นักศึกษาได้เห็นกระบวนการสร้างสรรค์งานนาฎศิลป์ว่ากว่าจะออกมา 1 ชุดต้องมีกระบวนการอย่างไรบ้าง ไม่ว่าจะเรื่องสร้างแรงบันดาลใจ หาแนวคิดการสร้างสรรค์ รวมถึงลงพื้นที่ภาคสนามหาข้อมูลต่าง ๆ นำมาประกอบสร้างและออกแบบการแสดงสร้างสรรค์ขึ้น โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งประกอบด้วยศิลปินแห่งชาติ คณาจารย์ที่เชี่ยวชาญด้านดนตรีและนาฏศิลป์จากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ รวมถึงอาจารย์ประจำหลักสูตรและอาจารย์ประจำวิชาที่วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง ร่วมกันให้ข้อเสนอแนะ ผ่านการสอบหัวข้อ, การนำเสนอ และการวิพากษ์ผลงานรอบ 10%, 30%, 50%, 80% แล้วก็นำเสนอฉบับสมบูรณ์ 100%
“การสร้างสรรค์งานครั้งนี้ ผมให้โจทย์นักศึกษาไปสร้างสรรค์งานเกี่ยวกับงานนาฏศิลป์ศิลปะภาคใต้ ซึ่งแน่นอนว่าเขาก็มีความรู้ในระดับหนึ่งเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมทางภาคใต้ แต่การที่จะนำงานหรือศิลปวัฒนธรรมที่มีอยู่แล้วมาสร้างสรรค์งานนี้ จะสร้างยังไงให้มีความร่วมสมัย จะสร้างยังไงให้ตอบโจทย์กับยุคปัจจุบัน ที่สำคัญงานที่สร้างขึ้นมาคนทุกช่วงวัยรับชมแล้วสามารถเข้าใจได้ นี่คือโจทย์ที่ให้ไป จากนั้นนักศึกษาก็ไปศึกษาหาข้อมูลตามความสนใจของตัวเอง แล้วให้นำข้อมูลมาเสนอว่าจะทำเรื่องนี้ ๆ ๆ ๆ แล้วในฐานะอาจารย์ประจำวิชาก็จะซักถามถึงข้อมูลที่ไปหามาได้ ทางคณะผู้สร้างสรรค์กลุ่มนางเอกหนังลุงก็บอกว่า การแสดงของหนังตะลุงจะเล่นเป็นนิยายเป็นเรื่องราว ถ้าขาดนางเอกไปเรื่องนั้นก็ไม่สมบูรณ์ จึงอยากจะหยิบยกตัวละครนางเอกหนังตะลุงขึ้นมา เพื่อให้คนรู้จักบทบาท อากัปกิริยา บุคลิกภาพ ตัวนางเอกหนังตะลุง”…นี่ก็ข้อมูลอีกส่วนของเบื้องหลังการแสดง “นางเอกหนังลุง”
ทั้งนี้ เมื่อรู้จุดประสงค์การทำงานสร้างสรรค์ของนักศึกษาแล้ว อ.ธวัชชัย ก็ให้ไปออกแบบ ซึ่งนักศึกษาพยายามคงไว้ในเรื่องแสง สี เสียง ระบบการใช้เงา ที่เป็นความดั้งเดิมของหนังตะลุง โดยนำมาออกแบบสร้างสรรค์ตามกระบวนการ นำท่าของนาฏศิลป์ไทยผสมผสานกับท่าของนางเอกหนังตะลุงที่เป็นอากัปกิริยา นำมาผ่านกระบวนการในส่วนของท่า ผ่านสายตาศิลปินพื้นบ้านหนังตะลุง ศิลปินแห่งชาติ คณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ และผู้เชี่ยวชาญด้านนาฏศิลป์ต่าง ๆ โดยที่มาในส่วนของตัวนางเอกนั้นได้จากคณะ ก้องฟ้า ดาราศิลป์, รุ่งวิเชียร ตะลุงเสียงทอง, เลิศฟ้า ตะลุงสากล ซึ่งเพื่อให้เห็นครบถึงอากัปกิริยา บุคลิกภาพเฉพาะของนางเอก ก็จึงมีนางเอกออกมา 7 ตัว โดยการแต่งกายก็ถอดรูปแบบการแต่งกายของหนังตะลุงเลย
น้องอันปัน – ภกรกัญ ภาราทอง อายุ 17 ปี เรียนอยู่ชั้น ปวช. ปี 3 สาขาเอกนาฏศิลป์ไทยละคร ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้แสดง “นางเอกหนังลุง” ผู้รับบท “นางวาสนา” เล่าว่า ได้รับการทาบทามจากรุ่นพี่ที่รู้จักกันให้มาแสดงรำเป็นตัวนางเอก ตอนนั้นเธอก็ตอบรับทันที แม้ยังไม่รู้ว่าจะให้รำหรือแสดงอะไร จนถึงวันนัดประชุมงานทางรุ่นพี่ก็จึงแบ่งบทบาทหน้าที่ให้แต่ละคนว่าได้แสดงเป็นตัวละครใด พร้อมเล่าบุคลิกลักษณะตัวละครดังกล่าวให้ฟัง ซึ่งนางวาสนานี้เป็นตัวละครจากเรื่องทาสแค้น
“ตัวละครนี้จุดเด่นอยู่ที่ท่วงท่าร่ายรำโดดเด่น น่ารัก มีจริตจะก้านนิด ๆ อ้อล้อหน่อย ๆ ก็ฝึกซ้อมช่วงเย็นหลังเลิกเรียนทุกวัน มีคณะทีมผู้สร้างสรรค์และรุ่นพี่ที่จบไปแล้วมาฝึกสอนให้ ยอมรับว่าท่ายากค่ะ แรก ๆ ก็ยังทำไม่ค่อยได้ ต้องขยันซ้อม แต่ด้วยความที่เราเป็นคนใต้ จะคุ้นชินท่าทางของหนังตะลุงกับมโนราห์อยู่ ไม่นานก็ทำได้ แม้การฝึกซ้อมจะเหนื่อยและลำบากในการดัดตัว ทำท่าทาง แต่ก็สนุกมาก ใช้เวลาฝึกซ้อม 2 เดือนเต็ม ผลที่ออกมาภูมิใจและดีใจมากเลยค่ะ มีคนชม ครอบครัวหนูก็ดีใจทุกคนเลยค่ะ ไม่คิดว่าจะได้กระแสตอบรับดีมากเช่นนี้ เรียกว่าตอนนี้คนรู้จักหนูเยอะเลย และก็ทำให้รู้สึกว่าตัวเองได้พัฒนาขึ้นมาก อนาคตหนูฝันอยากเป็นครูนาฏศิลป์ค่ะ”
น้องกัปตัน–ชัยภัทร / น้องคิม-ชินดนัย
น้องกัปตัน – ชัยภัทร สุวรรณศรี อายุ 18 ปี ตำแหน่งเชิดหนังตะลุง ก็เล่าว่า ได้รับการติดต่อจากพี่ที่เรียนอยู่ชั้นปี 4 บอกให้น้องมาช่วยพี่หน่อย พอวันนัดประชุมก็มีการแบ่งบทบาทตัวละครให้ แม้ตอนแรกยังรู้สึกงง ๆ แต่ก็ตอบตกลง ซึ่งตอนซ้อมจะมีพี่ ๆ ช่วยคิดท่า และบอกอากัปกิริยาว่าต้องทำอย่างไร เมื่อการแสดงชุดนี้ออกสู่สายตาคนภายนอก ก็ต้องร้องว้าว เพราะกระหึ่มไปทั้งโซเชียล…“รู้สึกตื่นเต้นมาก ๆ เลย ที่ผมก็ได้เป็นส่วนหนึ่งของการแสดงชุดนี้ ภูมิใจและดีใจกับวัฒนธรรมชาวใต้ที่คนยังให้ความสนใจล้นหลาม เสน่ห์ของการแสดงชุดนี้อยู่ที่ตัวนางเอกหนังลุง ที่ท่าทางการรำ อากัปกิริยา รวมถึงการแต่งกาย เหมือนกับหลุดออกมาจากตัวหนังตะลุงเลยครับ”
น้องคิม – ชินดนัย รอดแป้น อายุ 18 ปี เรียน ปวช. ปี 3 รายนี้รับบทบาทนายหนัง ที่คอยเล่าเรื่อง “นางเอกหนังลุง” ซึ่งเล่าว่า ก็เหมือนคนอื่น ๆ คือได้รับการติดต่อจากรุ่นพี่ให้ช่วยรำให้หน่อย ซึ่งก็ยินดีช่วยเต็มที่ โดยตอนซ้อมแรก ๆ นั้นทุกคนก็ยังไม่ค่อยเข้าใจบทบาท เพราะแต่ละคนยังไม่เคยแสดงจริง ก็มีพี่ ๆ คอยซัพพอร์ต คอยบอกและชี้แนะ จนที่สุดก็รู้สึกชอบมาก
ทั้งนี้ นอกจากพูดถึงผลงานชุด “นางเอกหนังลุง” ผลงานสร้างสรรค์โดย กลุ่มนักศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง ที่มีชื่อเสียงระดับเป็นไวรัลโซเชียลแล้ว ทาง น้องคิม – ชินดนัย หนึ่งในคนรุ่นใหม่ที่ได้มีส่วนร่วมในการแสดงผลงานสร้างสรรค์นี้ ก็ยังระบุว่า… “อยากให้ทุกคนช่วยกันอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทย เพื่อให้คงอยู่สืบไป โดยเฉพาะหนังตะลุง…เพราะก็เป็นการแสดงที่สวยงามมาก”.
‘7 นางเอก 7 คาแรกเตอร์’
“นางเอกหนังลุง”เป็นการแสดงที่ ใช้จุดเด่น “ศาสตร์หนังตะลุง” ผสมผสานกับ “ศาสตร์โนราห์” ให้เป็นหนึ่งเดียว ผ่านการเล่าเรื่องที่ผูกร้อยให้เป็นนิยาย แล้วเดินเรื่องด้วยบทกลอนที่ขับร้องด้วยภาษาท้องถิ่นใต้ และที่สำคัญคือ ดึงพันธมิตรคนรุ่นใหม่มาร่วมต่อยอดศิลปะพื้นบ้านด้วย โดยที่ เอกลักษณ์ที่โดดเด่นของหนังตะลุงถูกปลุกจากผืนหนังผ่านตัวละคร คือ“7 นางเอก”ที่มีคาแรกเตอร์แตกต่างกันไป ดังนี้… “นางเลือดขาว” สตรีสูงศักดิ์ กำเนิดจากป่าไผ่ ตลอดชีวิตสร้างวัดวาอารามไว้มากมาย, “นางสุนิสา” ธิดาของกษัตริย์ ความสวยเป็นเหตุทำให้นางยักษ์อิจฉาลักพาตัวไปทิ้งกลางป่า แล้วปลอมตัวเป็นนางสุนิสาแทน, “นางบุษบา” มีความงดงามล้ำเลิศ แต่มีเหตุต้องพลัดพรากจากอิเหนาคู่หมั้นหมาย, “นางมัสสุหรี” ตำนานหญิงชาวภูเก็ตที่ไปแต่งงานกับเจ้าเมืองลังกาวี แต่ถูกใส่ร้ายจนต้องเสียชีวิต, “นางโฉมงาม” นางฟ้าที่ถูกสาปให้เป็นสาวแก่ จนกว่าจะพบรักแท้จึงจะกลายกลับเป็นโฉมงาม, “นางเพชรนาคี” ธิดาเจ้าเมืองบาดาล มีอิทธิฤทธิ์ ซึ่งถูกอกถูกใจชายที่รักจึงเสกคาถาลักพาตัวไปเมืองบาดาล, “นางวาสนา”สาวชาวบ้าน อดทนทำงานแม้จะถูกเศรษฐีโขกสับแต่ก็ไม่เคยปริปากบ่น …นี่คือ 7 คาแรกเตอร์ 7 นางเอก ที่ถูกปลุกจากผืนหนังมามีชีวิตในการแสดงผลงานสร้างสรรค์… “นางเอกหนังลุง”.
เชาวลี ชุมขำ : รายงาน
