การเดินชมพิพิธภัณฑ์ทางโบราณคดีกำลังก้าวสู่ยุคใหม่ที่จะไม่ได้มีแค่ภาพหรือวัตถุให้ชมด้วยสายตา แต่มี “กลิ่น” ให้ลองดมด้วย โดยอาศัยความก้าวหน้าล่าสุดในสาขาโบราณคดีชีวโมเลกุล (Biomolecular Archaeology) ทำให้นักวิทยาศาสตร์สามารถตรวจพบ “ลายนิ้วมือทางโมเลกุล” ที่หลงเหลืออยู่บนวัตถุโบราณ ซึ่งอนุภาคขนาดเล็กเหล่านี้สามารถบอกเราได้ว่าสิ่งของเมื่อหลายพันปีก่อนมีกลิ่นอย่างไร และนำไปสู่ความเข้าใจที่ลึกซึ้งขึ้นเกี่ยวกับตัวยา พิธีกรรม และวิถีชีวิตในอดีตเมื่อหลายพันปีก่อน
วารสาร Frontiers in Environmental Archaeology เผยแพร่งานวิจัยชิ้นใหม่ที่แสดงให้เห็นว่าพิพิธภัณฑ์สามารถใช้หลักฐานทางโมเลกุลเป็นหนทางเชื่อมต่อไปยังโลกแห่งประสาทสัมผัสในอดีตได้อย่างไร โดยทีมวิจัยได้สร้าง “การ์ดดมกลิ่น” (Scent cards) และ “เครื่องกระจายกลิ่น” (Scent diffusers) เพื่อใช้ประกอบนิทรรศการมัมมี่อียิปต์โดยเฉพาะ
บาร์บารา ฮูเบอร์ นักเคมีโบราณคดีจากสถาบัน Max Planck และมหาวิทยาลัย Tübingen ในเยอรมนีกล่าวว่า “งานวิจัยนี้คือจุดเปลี่ยนสำคัญในการนำผลลัพธ์ทางวิทยาศาสตร์มาเผยแพร่ให้ไกลกว่าแค่ในหน้ากระดาษวิชาการ” โดยเธอได้ร่วมมือกับ โซเฟีย คอลเล็ตต์ เอห์ริช Sofia Collette Ehrich นักประวัติศาสตร์ศิลป์และผู้เชี่ยวชาญด้านการเล่าเรื่องด้วยกลิ่นในการผสานโลกของเคมีโบราณเข้ากับศิลปะแห่งการสื่อสาร
จากนั้น คาโรล คาลเวซ นักปรุงน้ำหอมและเภสัชกร เป็นผู้เปลี่ยนข้อมูลทางเคมีจากงานวิจัยของฮูเบอร์ให้กลายเป็นกลิ่นที่ใช้ในนิทรรศการ เธออธิบายว่าความท้าทายไม่ใช่แค่การลอกเลียนแบบส่วนประกอบ แต่เป็นการตีความเพื่อสร้างกลิ่นในภาพรวม
“ข้อมูลชีวโมเลกุลให้เบาะแสที่สำคัญ แต่นักปรุงน้ำหอมต้องตีความข้อมูลนั้นให้กลายเป็นประสบการณ์การรับรู้กลิ่นที่สมบูรณ์และสอดคล้องกัน เพื่อสะท้อนถึงความซับซ้อนของวัสดุดั้งเดิม”
จากนั้นทีมงานได้พัฒนาสองวิธีในการนำเสนอกลิ่นโบราณสู่สาธารณะ ควบคู่ไปกับวัตถุโบราณที่เป็นแรงบันดาลใจให้โครงการนี้ ทีมงานได้สร้าง “กลิ่นของการทำมัมมี่ในอียิปต์โบราณ” ขึ้นมาใหม่ โดยมีการใช้การ์ดกลิ่นแบบพกพาและสถานีกระจายกลิ่นแบบติดตั้งคงที่ในนิทรรศการที่พิพิธภัณฑ์ August Kestner ในเมืองฮันโนเวอร์ ประเทศเยอรมนี
“กลิ่นให้แนวทางใหม่เพื่อทำความเข้าใจการทำมัมมี่ โดยเปลี่ยนจากความน่ากลัวและภาพจำเดิมๆ ในหนังสยองขวัญ ไปสู่การชื่นชมในแรงจูงใจเบื้องหลังการกระทำและผลลัพธ์ที่คนในยุคนั้นปรารถนา” ภัณฑารักษ์ คริสเตียน อี. โลเบน และ อุลริเก ดูเบียล กล่าว
นอกจากนี้ ยังมีการติดตั้งสถานีกระจายกลิ่นในนิทรรศการที่พิพิธภัณฑ์ Moesgaard ในเมืองออร์ฮูส ประเทศเดนมาร์กด้วย
“สถานีกระจายกลิ่นได้เปลี่ยนวิธีที่ผู้เข้าชมทำความเข้าใจเรื่องการดองศพ” ภัณฑารักษ์ สเตฟเฟน เทิร์ป ลอร์เซน กล่าว “กลิ่นได้เพิ่มความลึกทางอารมณ์และประสาทสัมผัสในแบบที่ป้ายบอกข้อมูลไม่สามารถทำได้”
ทีมงานชี้ว่า ผลลัพธ์นี้แสดงให้เห็นว่า ร่องรอยทางโมเลกุลของอดีตส่งเสริมให้ประสบการณ์การรับรู้เชิงวัฒนธรรมในปัจจุบันมีความหมายยิ่งขึ้น
“เราหวังว่าจะมอบเครื่องมือใหม่ๆ ที่น่าสนใจแก่พิพิธภัณฑ์ เพื่อดึงดูดให้ผู้เข้าชมได้ใกล้ชิดกับสภาพแวดล้อมและวิถีปฏิบัติในอดีต ผ่านการตีความและมีส่วนร่วมโดยการใช้ประสาทสัมผัสร่วมด้วย” เอห์ริช กล่าวสรุป
ที่มา : popsci.com
เครดิตภาพ : GETTY IMAGES, gea.mpg.de
