หลายคนเข้าใจว่า คนที่เข้มแข็งคือคนที่ไม่รู้สึกอะไร ไม่หวั่นไหว และจัดการทุกอย่างได้เสมอ แต่ในความเป็นจริง คนที่มีสุขภาพจิตแข็งแรงที่สุด อาจไม่ใช่คนที่ “ควบคุมทุกอย่างได้” แต่คือคนที่สามารถ “ปรับตัวกับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้” ได้ต่างหาก
สิ่งนี้ในทางจิตวิทยาเรียกว่า Psychological Flexibility หรือ “ความยืดหยุ่นทางใจ”
มันคือความสามารถในการรับรู้ความคิด อารมณ์ หรือสถานการณ์ที่ยาก โดยไม่ถูกมันกลืนไปทั้งหมด และยังสามารถเลือกการกระทำที่สอดคล้องกับคุณค่าชีวิตของตัวเองได้ แม้ในวันที่ใจไม่ได้สมบูรณ์แบบ
หลายครั้งที่เราเหนื่อย ไม่ได้เกิดจากปัญหาเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการที่เราพยายาม “ต่อต้าน” ทุกอย่างที่ไม่เป็นไปตามคาด เราอยากให้ตัวเองไม่เศร้า ไม่ผิดหวัง ไม่กลัว และเมื่อห้ามไม่ได้ เราจะเริ่มโทษตัวเองทันที
แต่สมองของมนุษย์ไม่ได้ถูกออกแบบมาให้ “รู้สึกดีตลอดเวลา” อารมณ์ด้านลบไม่ใช่ข้อผิดพลาดของชีวิต แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบเอาตัวรอดของมนุษย์
คนที่มี Psychological Flexi-bility สูง จึงไม่ได้ไม่มีความเครียด แต่เขาไม่เสียพลังทั้งหมดไปกับการสู้กับทุกความรู้สึกที่เกิดขึ้น เขาสามารถบอกตัวเองได้ว่า
“ตอนนี้ฉันเครียด”
“ฉันผิดหวัง”
“ฉันยังไม่พร้อม”
โดยไม่ตีความต่อว่า “ฉันอ่อนแอ”
ในเชิงสมอง ความยืดหยุ่นทางใจเกี่ยวข้องกับการทำงานร่วมกันของ prefrontal cortex และระบบอารมณ์อย่าง amygdala เมื่อเรายอมรับอารมณ์ได้ สมองส่วนหน้าจะทำงานได้ดีขึ้น ทำให้เราคิด ตัดสินใจ และตอบสนองต่อสถานการณ์ได้ยืดหยุ่นกว่าเดิม
ตรงกันข้าม เมื่อเราพยายามกดหรือหนีอารมณ์ สมองจะเข้าสู่โหมด threat response ทำให้เราตอบสนองแบบอัตโนมัติ เช่น หลีกเลี่ยง ระเบิดอารมณ์ หรือจมอยู่กับความคิดเดิมซ้ำ ๆ
Psychological Flexibility จึงไม่ใช่การ “คิดบวก” ตลอดเวลา แต่คือการอยู่กับความจริงโดยไม่แตกสลายไปกับมัน
การฝึกสิ่งนี้เริ่มจากการหยุดถามว่า
“ทำยังไงจะไม่รู้สึกแบบนี้”
แล้วเปลี่ยนเป็น
“ฉันจะดูแลตัวเองยังไง ในวันที่รู้สึกแบบนี้”
เพราะชีวิตที่แข็งแรงจริง ๆ
ไม่ใช่ชีวิตที่ไม่มีปัญหา
แต่คือชีวิตที่ยัง “ขยับต่อได้” แม้ทุกอย่างจะไม่สมบูรณ์แบบ.
เขียนโดย : พญ.ปัทมาพร ทองสุขดี
เรียบเรียงโดย : ฐิติ ฐิติพันธุ์สรศักดิ์
โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital
โทร. 0-2589-1889 เว็บไซต์ bangkokmentalhealthhospital.com/
