อย่าง “หนองแซงโมเดล” จ.สระบุรี เป็นหนึ่งตัวอย่างในการวางระบบดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง ตั้งแต่ประเมินภาวะสุขภาพ จัดทำ Care Plan เยี่ยมบ้าน ฟื้นฟูสมรรถภาพ ไปจนถึงประสานส่งต่อหน่วยบริการ เชื่อมการทำงานของ Care Manager และ Caregiver ดูแลประชาชนให้ได้รับบริการอย่างต่อเนื่อง

โดย นางเพชรรัตน์ คำจีระ นายกเทศมนตรีตำบลหนองแซง จ.สระบุรี นำคณะสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ลงพื้นที่ นำโดย นพ.ศักดิ์ชัย กาญจนวัฒนา ผู้ทรงคุณวุฒิ กลุ่มภารกิจระบบหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่น เพื่อติดตามการดำเนินงานระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง (Long Term Care: LTC)

ทั้งนี้ เทศบาลตำบลหนองแซงมีการประสานความร่วมมือกับหน่วยบริการสาธารณสุขและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อให้ประชาชนได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง ทั้งด้านสุขภาพกาย สุขภาพจิต และคุณภาพชีวิต ปัจจุบันมี Care Manager (CM) 2 คน ทำหน้าที่ประเมินภาวะสุขภาพ จัดทำแผนการดูแลรายบุคคล และติดตามผลร่วมกับหน่วยบริการสาธารณสุข ขณะที่ Caregiver (CG) 8 คน รับผิดชอบดูแลผู้ป่วยหลักคนละ 4 ราย รวม 32 ราย และร่วมติดตามผู้ป่วยรองอีก 28 ราย รวมมีผู้ได้รับการดูแลทั้งสิ้น 60 ราย

สำหรับการทำงานนั้น Caregiver จะเข้าเยี่ยมผู้ป่วยถึงบ้าน ช่วยเหลือด้านกิจวัตรประจำวัน ส่งเสริมสุขภาพ ฟื้นฟูสมรรถภาพ เฝ้าระวังอาการผิดปกติ และให้คำแนะนำแก่สมาชิกในครอบครัว หากพบปัญหาจะประสาน Care Manager หรือหน่วยบริการสาธารณสุข เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมต่อเนื่อง สอดคล้องกับความจำเป็นของแต่ละราย

“เทศบาลทำหน้าที่บริหารจัดการและสนับสนุนการปฏิบัติงานของ Care- giver โดยบูรณาการงบประมาณและทรัพยากรร่วมกับหน่วยบริการสาธารณสุขและภาคีเครือข่าย การมีผู้ดูแลเข้าไปช่วยเหลือถึงบ้าน ไม่เพียงทำให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง แต่ยังช่วยแบ่งเบาภาระของครอบครัว โดยเฉพาะครัวเรือนขนาดเล็กหรือครอบครัวที่บุตรหลานต้องออกไปทำงานนอกพื้นที่” นายกเทศมนตรีตำบลหนองแซงระบุ

ด้าน นพ.ศักดิ์ชัย เสริมว่า หัวใจของระบบ LTC คือการทำงานร่วมกันของทุกภาคส่วน โดยมีผู้ป่วยและครอบครัวเป็นศูนย์กลาง Caregiver เป็นกำลังสำคัญที่เชื่อมระบบสุขภาพเข้ากับครอบครัว ช่วยลดภาวะแทรกซ้อน ลดการกลับเข้ารักษาในโรงพยาบาล และทำให้ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงสามารถใช้ชีวิตอยู่ในชุมชนได้อย่างมีศักดิ์ศรี การสนับสนุนระบบดูแลในพื้นที่จึงเป็นการลงทุนเพื่อคุณภาพชีวิตของประชาชนและความเข้มแข็งของระบบสุขภาพในระยะยาว ซึ่งเทศบาลตำบลหนองแซงสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของพื้นที่ในการออกแบบระบบดูแลที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชนเชื่อมประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้อย่างดี

ขณะที่ นพ.สมชาติ สุจริตรังษี ผู้อำนวยการ สปสช. เขต 4 สระบุรี ระบุว่า ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย การดูแลผู้สูงอายุจึงต้องดำเนินการทั้งด้านการส่งเสริมสุขภาพ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีสุขภาวะที่ดีและยังมีส่วนร่วมในสังคม ควบคู่กับการจัดระบบรองรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงและจำเป็นต้องได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน โครงสร้างครอบครัวที่มีขนาดเล็กลง ประกอบกับบุตรหลานจำนวนหนึ่งต้องออกไปทำงานนอกพื้นที่ ทำให้หลายครอบครัวขาดผู้ดูแล หากมีสมาชิกกลายเป็นผู้ป่วยติดเตียง คนในครอบครัวอาจต้องหยุดงานเพื่อกลับมาดูแล ซึ่งส่งผลต่อรายได้และคุณภาพชีวิต ระบบ LTC ในชุมชนจึงมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมบริการสุขภาพเข้ากับการดูแลในชีวิตประจำวัน และช่วยเติมเต็มข้อจำกัดของแต่ละครอบครัว

ด้าน นางสาววาสนา ขำมณี Caregiver เทศบาลตำบลหนองแซง เล่าถึงการทำงานว่า เราพบว่าผู้ป่วยติดบ้าน ติดเตียงหลายรายมีผู้ดูแลไม่เพียงพอ ในช่วงแรกต้องใช้เวลาในการสร้างความไว้วางใจ เนื่องจากผู้ป่วยบางรายมีความเครียดและความกังวลจากโรคประจำตัว หรือยังไม่คุ้นเคยกับผู้ที่เข้ามาดูแล ซึ่งเมื่อ Caregiver เข้าเยี่ยมอย่างต่อเนื่อง ผู้ป่วยและครอบครัวเริ่มเกิดความไว้วางใจและให้ความร่วมมือมากขึ้น ผู้ป่วยบางรายสามารถช่วยเหลือตัวเองได้ดีขึ้นจากการดูแลและฟื้นฟูอย่างเหมาะสม นอกจากสร้างความภาคภูมิใจแก่ผู้ปฏิบัติงานแล้ว การจ้าง Caregiver ยังช่วยสร้างงานและรายได้ให้แก่คนในชุมชนอีกทางหนึ่งด้วย.

อภิวรรณ เสาเวียง