วันนี้ “เดลินิวส์”นำบทความจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดย อ. นพ.บัณฑิต นราตรีคูณ สาขาวิชาโรคหัวใจ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล เขียนถึงภาวะหัวใจโต คือ อะไร ทำไมตรวจเจอแต่ไม่ใช่โรค?
ในทางการแพทย์ ภาวะหัวใจโตแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มที่เป็นโรค และกลุ่มที่ไม่ใช่โรค ซึ่งส่วนใหญ่ที่พบจากการตรวจภาพรังสีทรวงอก (Chest X-ray) แล้วเห็นเงาหัวใจขนาดใหญ่กว่าปกติ มักมีสาเหตุมาจากปัจจัยภายนอก 3 ประการ ดังนี้
- กะบังลมดันหัวใจ: โดยปกติหัวใจจะเคลื่อนไหวตามกะบังลม หากขณะถ่ายภาพรังสีมีการหายใจออก กะบังลมจะดันตัวขึ้นสูงทำให้หัวใจยึดออก ด้านข้าง เงาหัวใจจึงดูโตขึ้น (ต่างจากการหายใจเข้าที่กะบังลมจะหดตัวลงทำให้หัวใจขยายออกตามปกติ)
- ท่าทางการถ่ายภาพรังสี: การถ่ายภาพจากด้านหน้าไปหลัง อาจทำให้เงาหัวใจดูใหญ่กว่าความเป็นจริงเมื่อเทียบกับการถ่ายจากหลังมาหน้า
- ปัจจัยทางสรีระอื่น ๆ : เช่น ภาวะไขมันเกาะที่หัวใจ ซึ่งอาจทำให้เงาหัวใจดูโตขึ้นจนต้องใช้การตรวจด้วยคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ เพื่อยืนยันผลอีกครั้ง
หัวใจโตจากโรค สัญญาณอันตรายที่ห้ามมองข้าม
สำหรับกลุ่มที่หัวใจโตเนื่องจากพยาธิสภาพของโรค มักเกิดจากกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงหรือมีน้ำในถุงหุ้มหัวใจ โดยมี 3 โรคหลักที่เป็นต้นเหตุสำคัญ ได้แก่
- โรคความดันโลหิตสูง
- โรคหัวใจขาดเลือด
- โรคลิ้นหัวใจผิดปกติ
อาการภาวะหัวใจโตที่ควรสังเกต ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการเลยในระยะแรกและตรวจพบโดยบังเอิญ แต่หากมีอาการรุนแรงขึ้นจะรู้สึก “เหนื่อยง่ายเวลาออกแรง” เช่น เดินในบ้าน อาบน้ำ หรือพูดคุยก็เหนื่อย หากเป็นมากอาจไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันหรือนอนหลับได้ตามปกติ
ภาวะแทรกซ้อนและการป้องกัน หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง ภาวะหัวใจโตอาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงขั้นรุนแรง ส่งผลให้เกิด “น้ำท่วมปอด” และ “ภาวะช็อก” ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
วิธีป้องกันภาวะหัวใจโตที่ดีที่สุด ภาวะหัวใจโตจากโรคกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง ส่วนใหญ่เป็นผลจากโรคร่วม เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และเส้นเลือดหัวใจตีบ ดังนั้นการป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น
- ควบคุมอาหารและระดับน้ำตาลในเลือด
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
- คุมความดันโลหิตและระดับไขมันให้คงที่
- รับประทานยาตามแพทย์สั่งและมาตรวจตามนัดทุกครั้ง
ภาวะหัวใจโตไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดหากเราเข้าใจสาเหตุที่แท้จริง การตรวจพบเงาหัวใจโตจากการเอกซเรย์อาจเป็นเพียงเทคนิคการตรวจหรือสรีระร่างกาย แต่หากมาพร้อมอาการเหนื่อยหอบ การพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กอย่างละเอียดคือทางออกที่ดีที่สุดเพื่อป้องกันความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
