เมื่อวันที่ 6 มิ.ย. หมอเจด หรือ นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา โพสต์ให้ความรู้เรื่อง มะเร็งเต้านมระยะ 0 คืออะไร แม้ตรวจคลำไม่เจอก้อนก็น่ากลัวได้ และอาการแบบไหนบ้างอย่ารอดูเองว่า

“หลายคนยังเข้าใจว่า “มะเร็งเต้านมต้องคลำเจอก้อนก่อน” ถึงค่อยน่ากลัว แต่จริง ๆ ไม่เสมอไปครับ มีผู้หญิงหลายคนไม่มีอาการชัด ไม่มี ก้อนให้คลำ แต่ตรวจสุขภาพแล้วเจอความผิดปกติจากภาพถ่ายเต้านม สุดท้ายตรวจชิ้นเนื้อเจอ มะเร็งเต้านมระยะ 0 หรือ DCIS: Ductal Carcinoma In Situ”

“แบบเคสที่มีคนแชร์ว่าไม่ได้คลำเจอก้อน แต่มีจี๊ด ๆ แถวรักแร้ คันหัวนม ตรวจต่อจนเจอระยะ 0 อันนี้คือเหตุผลว่าทำไมการตรวจคัดกรองถึงสำคัญครับ เพราะบางอย่างมือเราคลำไม่เจอ แต่เครื่องตรวจเห็นก่อน”

1.มะเร็งเต้านมระยะ 0 คืออะไร?

ระยะ 0 ส่วนใหญ่ที่พูดถึงคือ DCIS คือเซลล์ผิดปกติอยู่ในท่อน้ำนม ยังไม่ทะลุออกไปบุกรุกเนื้อเยื่อรอบข้าง เราจึงเรียกว่า non-invasive breast cancer หรือมะเร็งที่ยังไม่ลุกลามครับ ฟังดูเหมือนเบา แต่อย่าประมาท เพราะถ้าปล่อยไว้ บางส่วนมีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งเต้านมชนิดลุกลามได้ เป้าหมายของการเจอระยะนี้คือเจอก่อนที่มันจะข้ามเส้นออกไปทำเรื่องใหญ่ครับ NCCN อธิบายว่า DCIS คือระยะ 0 เซลล์มะเร็งยังอยู่ “ในที่เดิม” และการรักษามีเป้าหมายเพื่อป้องกันการกลายเป็นมะเร็งลุกลาม

2.ทำไมคลำไม่เจอก้อน แต่เป็นได้?

เพราะ DCIS หลายเคสไม่ได้โตเป็นก้อนชัด ๆ ให้มือคลำเจอครับ มันอาจเริ่มจากความผิดปกติเล็ก ๆ ในท่อน้ำนม หรือมี microcalcifications คือจุดหินปูนเล็ก ๆ กระจายอยู่ในเต้านม ซึ่งแมมโมแกรมเห็นได้ แต่มือคลำไม่ได้ DCIS มักถูกพบจากแมมโมแกรม และมักเห็นเป็นจุดแคลเซียมเล็ก ๆ ในเนื้อเต้านมครับ เพราะฉะนั้นคำว่า “คลำไม่เจอ” ไม่ได้เท่ากับ “ไม่มีอะไร” นะครับ

3.อาการที่อาจมี แม้ไม่ใช่ก้อนชัด ๆ

DCIS ส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ แต่บางคนอาจมีสัญญาณเล็ก ๆ ที่ไม่ควรมองข้าม เช่น คันหัวนมผิดปกติ เจ็บจี๊ดๆ เต้านมหรือรักแร้ เต้านมบวมเฉพาะจุด ผิวหนังเปลี่ยน หัวนมบุ๋ม มีน้ำหรือเลือดออกจากหัวนม หรือมีความรู้สึกผิดปกติข้างเดียวซ้ำๆ ต้องย้ำว่าอาการพวกนี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไปนะครับ หลายอย่างอาจเป็นฮอร์โมน ผิวหนังอักเสบ ซีสต์ หรือท่อน้ำนมอักเสบได้ แต่ถ้าเป็นซ้ำ ข้างเดียว หรือไม่หาย ควรตรวจครับ ไม่ใช่ทายาแก้คันแล้วจบ

4.รักแร้จี๊ด ๆ เกี่ยวไหม?

รักแร้มีทั้งต่อมน้ำเหลือง เส้นประสาท กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อเต้านมส่วนที่ยื่นไปทางรักแร้ครับ อาการจี๊ด ๆ อาจมาจากกล้ามเนื้อ เส้นประสาท ฮอร์โมน หรือการอักเสบธรรมดาก็ได้ แต่ถ้าเป็นข้างเดียวซ้ำ ๆ ร่วมกับคันหัวนม ผิวเปลี่ยน เต้านมเจ็บเฉพาะจุด หรือมีผลตรวจภาพผิดปกติ ก็ต้องตรวจต่อ ไม่ใช่เพราะจี๊ดรักแร้เท่ากับมะเร็ง แต่เพราะร่างกายกำลังให้สัญญาณที่ควรเอาไปประกอบภาพรวมครับ

5.ตรวจอะไรถึงเจอระยะ 0?

การคลำเต้านมช่วยให้เรารู้จักร่างกายตัวเอง แต่ระยะ 0 หลายครั้งต้องอาศัยภาพถ่ายครับ ตัวหลักคือ Mammogram เพราะเห็นหินปูนเล็กๆ หรือความผิดปกติที่คลำไม่เจอได้ ถ้ามีเต้านมหนาแน่น มีก้อนสงสัย หรือภาพไม่ชัด หมออาจเสริม Ultrasound และบางรายใช้ MRI breast ตามความเสี่ยง สุดท้ายถ้าภาพออกมาอยู่กลุ่มสงสัย เช่น BI-RADS 4 ขึ้นไป มักต้องทำ biopsy หรือตัดชิ้นเนื้อตรวจ เพราะผลชิ้นเนื้อคือคำตอบจริง ไม่ใช่เดาจากภาพอย่างเดียว

6.BI-RADS คืออะไร แบบไหนต้องตัดชิ้นเนื้อ?

BI-RADS คือระบบให้คะแนนผลแมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์เต้านม เพื่อบอกว่าภาพที่เห็น “น่ากังวลแค่ไหน” และควรทำอะไรต่อครับ

• BI-RADS 0 = ภาพยังไม่พอ ต้องตรวจเพิ่ม

• BI-RADS 1–2 = ไม่พบความผิดปกติ หรือดูเป็นก้อน/ซีสต์ไม่อันตราย

• BI-RADS 3 = น่าจะไม่ใช่มะเร็ง แต่มักต้องนัดติดตามภาพซ้ำ

• BI-RADS 4 = เริ่มสงสัย ต้องพิจารณาเจาะชิ้นเนื้อ หรือ biopsy

• BI-RADS 5 = สงสัยมะเร็งสูง ต้องรีบตรวจชิ้นเนื้อ

• BI-RADS 6 = ยืนยันมะเร็งแล้วจากผลชิ้นเนื้อ

จำง่าย ๆ นะ ถ้า BI-RADS 4 ขึ้นไป ส่วนใหญ่ต้องตัดชิ้นเนื้อ เพราะภาพถ่ายบอกได้แค่ว่า “สงสัย” แต่คำตอบจริงต้องมาจากผลพยาธิวิทยาครับ ส่วน BI-RADS 3 อย่าหายไปเอง ต้องคอยติดตามตามหมอนัดครับ

7.ใครบ้างควรตรวจ แม้คลำไม่เจอก้อน?

ผู้หญิงทั่วไปควรคุยกับแพทย์เรื่องเริ่มตรวจแมมโมแกรมตามอายุและความเสี่ยง หลายแนวทางปัจจุบันแนะนำให้ผู้หญิงความเสี่ยงทั่วไปเริ่มคัดกรองด้วยแมมโมแกรมตั้งแต่อายุ 40 ปี โดยความถี่อาจต่างกันตามแนวทางและดุลยพินิจแพทย์ เช่น USPSTF แนะนำตรวจทุก 2 ปีในช่วงอายุ 40–74 ปี ส่วน American Cancer Society แนะนำให้ช่วง 40–44 ปีมีทางเลือกเริ่มตรวจ, 45–54 ปีตรวจทุกปี และ 55 ปีขึ้นไปอาจตรวจทุก 2 ปีหรือเลือกตรวจทุกปีได้ ถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม/รังไข่ เป็นมะเร็งเต้านมอายุน้อย มีพันธุกรรมเสี่ยง หรือเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอก อาจต้องเริ่มเร็วกว่านี้ครับ

อาการแบบไหนอย่ารอดูเอง

  • คลำได้ก้อน หรือมีก้อนรักแร้
  • หัวนมมีเลือดหรือน้ำใส ๆ ออกเอง
  • หัวนมบุ๋ม ดึงรั้ง หรือเปลี่ยนไปจากเดิม
  • ผิวเต้านมบุ๋ม เป็นรอยดึงรั้ง คล้ายผิวส้ม
  • เต้านมบวม แดง ร้อน หรือเจ็บเฉพาะจุดไม่หาย
  • คันหัวนมเรื้อรัง เป็นข้างเดียว หรือมีผื่น/ลอกไม่หาย
  • เจ็บจี๊ดๆ เต้านมหรือรักแร้ซ้ำ ๆ ร่วมกับความผิดปกติอื่น
  • ผลตรวจภาพเต้านมผิดปกติ เช่น BI-RADS 4 หรือ 5

“มะเร็งเต้านมระยะ 0 คือโอกาสทองของการเจอเร็วครับ ไม่ใช่รอให้คลำได้ก้อนใหญ่ก่อนแล้วค่อยไปตรวจ เพราะบางอย่างเริ่มจากจุดเล็ก ๆ ที่มือคลำไม่เจอ แต่แมมโมแกรมเห็นได้ ถ้ามีอาการแปลกๆ ซ้ำๆ หรือถึงวัยตรวจคัดกรองแล้ว อย่าผัดครับ ตรวจให้รู้ ดีกว่าปล่อยให้ระยะ 0 มีโอกาสกลายเป็นระยะลุกลาม ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ”…