ผลิตภัณฑ์ผ้าย้อมจากดินภูเขาไฟกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีอัตลักษณ์จึงได้รับความนิยมเป็นอย่างดี ซึ่งวันนี้คอลัมน์ “ช่องทางทำกิน” นำข้อมูลมาให้พิจารณาเป็นกรณีศึกษา…ทั้งนี้ ชุมชนบ้านเจริญสุข ต.เจริญสุข อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.บุรีรัมย์ เป็นชุมชนชนะเลิศอันดับ 1 การประกวด “ชุมชนอุดมสุข” ที่ยั่งยืนระดับประเทศ ประจำปี 2566 จาก ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) โดย สำรวย ศรีมะเรือง ประธานวิสาหกิจชุมชนกลุ่มอาชีพทอผ้าไหม-ฝ้าย(ภูอัคนี) เล่าว่า… ชุมชนบ้านเจริญสุขเป็นชุมชนเกษตรกรที่ทำการเกษตรหลาย ๆ อย่าง และในอดีตที่ผ่านมาชาวบ้านในชุมชนก็มีการปลูกฝ้ายและนำมาทอผ้ากันเอง จนเมื่อประมาณปี 2551 ชุมชนก็มีแนวคิดต่อยอดการทอผ้าให้มี ความแตกต่าง และด้วยชุมชนบ้านเจริญสุขอยู่ใกล้กับ “เขาพระอังคาร” ซึ่งเป็นภูเขาไฟเก่าแก่ที่ดับแล้ว 1 ใน 6 ลูกของ จ.บุรีรัมย์ และจากการสังเกตพบว่าเวลาชาวบ้านในชุมชนขึ้นไปเก็บของป่า มักจะมีดินสีแดง สีนํ้าตาลเข้มติดมากับเสื้อผ้าและเท้า จึงเกิดแนวคิดที่จะนำดินภูเขาไฟที่อยู่บนเขาพระอังคารมาเป็นวัตถุดิบในการหมักย้อมเส้นฝ้ายและไหมแล้วนำไปทอผ้า หลังจากที่นำดินภูเขาไฟมาทดลองหมักย้อมผ้าก็พบว่าใช้ดินภูเขาไฟอย่างเดียวไม่ได้ เนื่องจากมีปัญหาเวลานำไปซักแล้วสีซีดจางไม่สวย จึงได้ทดลองนำเปลือกของไม้ประดู่ ไม้สะเดา ไม้กระโดน ที่มีอยู่ในชุมชนเข้ามาผสมในการหมักย้อม ปรากฏว่าได้สีสันที่สวยงามและติดทนนานขึ้น
“ผ้าย้อมดินภูเขาไฟหรือผ้าภูอัคนี เป็นผ้าที่ย้อมจากดินภูเขาไฟทำให้มีสีสันที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น ซึ่งทางชุมชนก็ได้มีการพัฒนาต่อยอดนำผ้าภูอัคนีไปแปรรูปทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย ผลิตภัณฑ์ของทางกลุ่มที่ขายดีก็คือ ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ หมวกและชุดของสุภาพสตรี…ส่วนเศษผ้าที่เหลือจากการตัดเย็บนั้นทางเราก็นำไปให้นักเรียนทำการแปรรูปเป็นพวงกุญแจ แล้วทางกลุ่มก็จะซื้อมาจำหน่าย” สำรวย กล่าว
ทุนเบื้องต้น ใช้เงินลงทุนขึ้นอยู่กับขนาดธุรกิจ ส่วนใหญ่เป็นค่าวัสดุและอุปกรณ์ ทุนวัสดุ อยู่ที่ประมาณ 50% จากราคา ซึ่งราคาขายผลิตภัณฑ์ผ้าย้อมดินภูเขาไฟ อาทิ ผ้าพันคอราคา 250 บาท, ผ้าคลุมไหล่ราคา 300-350 บาท, หมวกราคา 390-500 บาท, พวงกุญแจ ราคา 35 บาท แต่หากเป็นสินค้าที่ตัดเย็บเป็นชุดสุภาพสตรี หรือผ้าเป็นผืน ราคาก็จะมีตั้งแต่หลัก 1,000 บาท ขึ้นไป โดยราคาขึ้นอยู่กับชนิดผ้าทอ รวมถึงรูปแบบและชนิดของผลิตภัณฑ์
วัสดุอุปกรณ์ หลัก ๆ ประกอบด้วย… เส้นฝ้าย, เส้นไหม, ดินภูเขาไฟ, เปลือกของไม้ประดู่, ไม้สะเดา, ไม้กระโดน, นํ้าสะอาด, ตะแกรง, หม้อ, กะละมัง, เตาแก๊ส เป็นต้น
ขั้นตอนการทำ…ผ้าย้อมดินภูเขาไฟ (ผ้าภูอัคนี)
เริ่มจากการคัดดินภูเขาไฟที่มีสีนํ้าตาลและสีนํ้าตาลส้ม ซึ่งดินที่บริเวณเขาพระอังคารที่สามารถนำมาย้อมผ้าได้นั้นจะมีแค่ประมาณ 400 ตารางเมตร โดยจะเก็บคัดดินลงมาในช่วงหน้าแล้ง หลังจากที่ได้ดินภูเขาไฟมาแล้วก็นำดินมาตำให้ละเอียด และนำไปร่อนในตะแกรงอีกครั้งเพื่อนำเศษวัสดุต่าง ๆ ออกจากดิน
ดินภูเขาไฟ
หลังจากที่ร่อนดินเสร็จแล้วก็นำเปลือกต้นประดู่ไปต้มในนํ้าให้เดือด โดยเปลือกประดู่ที่นำมาใช้จะต้องใช้จากต้นประดู่ที่มีอายุ 60-70 ปี เพราะยางจากต้นประดู่จะมีสีนํ้าตาลเข้มและมีคุณภาพ ใช้เวลาต้มเปลือกต้นประดู่ประมาณ 2 ชั่วโมง ก็จะได้นํ้าจากเปลือกไม้ประดู่ ก็ให้นำนํ้าที่ต้มเปลือกไม้ประดู่ครึ่งหนึ่ง มาเทผสมใส่ลงในดินที่ร่อนเตรียมไว้ และคนให้ดินละลายเข้ากับนํ้าต้มเปลือกต้นประดู่ จากนั้นให้นำเส้นไหมหรือเส้นฝ้ายใส่ลงไปหมักย้อม ซึ่งหากเป็นเส้นฝ้ายจะใช้เวลาหมักประมาณ 2 ชั่วโมง หากเป็นเส้นไหมประมาณ 15-20 นาที หลังจากหมักเสร็จแล้ว ก็ให้นำนํ้าต้มเปลือกต้นประดู่ที่เหลือขึ้นตั้งไฟ ให้ได้อุณหภูมิประมาณ 50 องศาเซลเซียส จากนั้นก็ใส่เส้นไหมที่หมักดินภูเขาไฟลงไปเพื่อเป็นการต้มเคลือบอีก 1 รอบ ใช้เวลาประมาณ 40 นาที ก็นำขึ้นและนำเส้นไหมหรือเส้นฝ้ายไปล้างด้วยนํ้าสะอาด เพื่อล้างเอาเศษดิน รวมถึงกลิ่นออกให้หมด เท่านี้ก็จะได้เป็นเส้นไหมหรือเส้นฝ้ายย้อมดินภูเขาไฟ ขั้นตอนต่อไปก็เป็นการออกแบบลวดลายและเข้าสู่กระบวนการทอเป็นผืนผ้า จากนั้นก็เข้าสู่กระบวนการนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ อาทิ ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ หมวก และชุดของสุภาพสตรี ได้ตามที่ต้องการ
ผู้ที่สนใจผลิตภัณฑ์“ผ้าย้อมดินภูเขาไฟ (ผ้าภูอัคนี)” ของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มอาชีพทอผ้าไหม-ฝ้าย (ภูอัคนี) ชุมชนบ้านเจริญสุข ต.เจริญสุข อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.บุรีรัมย์ สามารถติดต่อไปได้ทางเฟซบุ๊ก : สำรวยผ้าภูอัคนี หรือทาง เฟซบุ๊ก : คำปลิวผ้าภูอัคนี หรือเบอร์โทรศัพท์ 09-7007-4244…ซึ่งนี่ก็เป็นกรณีศึกษา “ช่องทางทำกิน” ที่เป็นการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาต่อยอดพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ช่วยเพิ่มรายได้-เพิ่มยอดขายได้อย่างน่าสนใจ.
คู่มือลงทุน… ผ้าย้อมดินภูเขาไฟ
ทุนอุปกรณ์ ขึ้นอยู่กับขนาดธุรกิจ
ทุนวัตถุดิบ ประมาณ 50% ของราคา
รายได้ ราคา 35-1,000 บาทขึ้นไป
แรงงาน 1 คนขึ้นไป
ตลาด ขายออนไลน์, ออกบูธขาย
จุดน่าสนใจ สร้างมูลค่าจากภูมิปัญญา
บดินทร์ ศักดาเยี่ยงยงค์ : รายงาน
