บาดแผลที่มองไม่เห็น คนที่เคยถูกล่วงละเมิดทางเพศในวัยเด็ก อาจมีผลกระทบระยะยาว เช่น วิตกกังวล นอนไม่หลับ ฝันร้าย รู้สึกผิดกับตัวเอง ไม่มั่นใจในคุณค่าของตัวเอง มีปัญหาความสัมพันธ์ กลัวการสัมผัสทางกาย ซึมเศร้า หรือมีภาวะเครียดฝังใจจากเหตุการณ์รุนแรง บางคนดูภายนอกเข้มแข็ง ใช้ชีวิตปกติ ทำงานเก่ง ช่วยเหลือคนอื่น แต่ลึก ๆ ยังมีความเจ็บปวดอยู่เสมอ
สิ่งที่ครอบครัวไม่ควรทำ เมื่อรู้ว่าเด็กหรือคนในบ้านเคยถูกล่วงละเมิด หลายครอบครัวมักพูดด้วยความหวังดี เช่นลืม ๆ ไปเถอะ, เรื่องมันผ่านไปแล้ว, อย่าเอาเรื่องในบ้านออกไปพูด, เดี๋ยวครอบครัวเสียหาย แต่คำพูดเหล่านี้ อาจยิ่งทำให้ผู้เสียหายรู้สึกโดดเดี่ยว สิ่งสำคัญที่สุด คือการรับฟังโดยไม่ตัดสินไม่รีบถามซ้ำ, ไม่กล่าวโทษ, ไม่บังคับให้ให้อภัย และไม่ทำเหมือนเรื่องเล็ก
แล้วควรช่วยอย่างไร? สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุด คือ ให้ความรู้สึกปลอดภัย รับฟังด้วยความเข้าใจ บอกเขาว่า สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความผิดของเขา เปิดโอกาสให้พูดเมื่อพร้อม หากยังมีความทุกข์ ควรได้รับคำปรึกษาจากจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา การพบจิตแพทย์ ไม่ได้แปลว่า เป็นคนอ่อนแอ แต่คือการดูแลบาดแผลทางใจ เหมือนการรักษาแผลในร่างกาย
แล้วครอบครัวควรทำอย่างไร? สิ่งที่ยากที่สุดในกรณีล่วงละเมิดทางเพศภายในครอบครัว คือ ผู้ถูกกระทำและผู้กระทำอาจเป็นคนที่พ่อแม่รักทั้งคู่ โดยเฉพาะเมื่อเป็นพี่น้องกัน พ่อแม่จำนวนมากมักสับสน ไม่รู้จะจัดการอย่างไร บางบ้านเลือกทำเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น เพราะกลัวครอบครัวแตก แยก หรือกลัวคนภายนอกรับรู้
แต่สิ่งสำคัญที่สุด คือต้องหยุดเหตุการณ์ไม่ให้เกิดซ้ำ หากเด็กยังรู้สึกไม่ปลอดภัย ยังกลัว หรือยังต้องอยู่ใกล้ชิดกับผู้ที่เคยกระทำ ย่อมทำให้บาดแผลทางใจรุนแรงขึ้น ในบางกรณี ครอบครัวอาจจำเป็นต้องแยกพื้นที่การใช้ชีวิตชั่วคราว เช่น ไม่ปล่อยให้อยู่ลำพังด้วยกัน แยกห้องนอน ให้ญาติช่วยดูแล หรือสร้างระยะห่างที่เหมาะสมเพื่อความปลอดภัยทางใจ สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่การเกลียดคนในครอบครัว แต่เป็นการปกป้องผู้ที่ได้รับผลกระทบ และป้องกันไม่ให้เกิดเหตุซ้ำอีก
พ่อแม่ไม่ควรบังคับให้ “รีบให้อภัย” หลายครอบครัวพยายามจบปัญหาด้วยการให้ทุกคนกลับมาคุยกันเร็วที่สุด บางครั้งมีการพูดว่า เขาก็สำนึกผิดแล้ว, ยังไงก็พี่น้องกัน, ให้อภัยกันเถอะ แต่สำหรับผู้ที่เคยถูกกระทำ การถูกเร่งให้ให้อภัย ทั้งที่ยังไม่พร้อม อาจกลายเป็นแรงกดดันทางใจอีกแบบหนึ่ง.
ศ.เกียรติคุณ น.ท.ดร.นพ.สมพล เพิ่มพงศ์โกศล
รพ.รามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
