ตำบลร่องเคาะจ.ลำปางประสบความสำเร็จในการขับเคลื่อนงานงดเหล้าและปัจจัยเสี่ยง โดยเฉพาะโครงการงดเหล้าเข้าพรรษา พบว่ามีจำนวนเพิ่มขึ้นทุกปีและในปี 2568 มีผู้เข้าร่วมงดเหล้าเข้าพรรษาจำนวน 2,069 นี้ ถอดบทเรียนความสำเร็จมาจากชุมชน องค์กรส่วนปกครองท้องถิ่น วัดและโรงเรียนประสานความร่วมมือโดยเริ่มต้น
นายวิเชษฐ์ พิชัยรัตน์ กรรมการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เปิดเผยภายหลังลงพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ เยี่ยมชมการทำงานงดเหล้าลดปัจจัยเสี่ยงภายใต้วิถีชีวิตคนร่องเคาะว่า สสส. สนับสนุนการขับเคลื่อนของประชาคมงดเหล้า จ.ลำปาง มาตั้งแต่ปี 2553 โดยเฉพาะ ต.ร่องเคาะ เป็นพื้นที่ต้นแบบที่พิสูจน์พลังชุมชนในการสร้างระบบนิเวศสังคมที่เข้มแข็งและต่อเนื่องสามารถเปลี่ยนค่านิยมและพฤติกรรมการดื่มได้จริง ผ่านมาตรการชุมชน 1.งานบุญ งานศพปลอดเหล้า100% 2.ร้านค้าสีขาวกว่า 30 ร้าน ทั้งเลิกขายน้ำเมาเด็ดขาดและงดขายในช่วงเข้าพรรษา 3.หลักสูตรบูรณาการงดเหล้าและลดอุบัติเหตุในโรงเรียน 4.ครอบครัวต้นแบบในโรงเรียนและชุมชน 73 ครอบครัวทั้งนี้ สสส. ได้ขยายผลไปยัง ต.ทุ่งฮั้ว และขยายผลนโยบายในระดับ อ.วังเหนือ
ทั้งนี้ สสส. ได้ขยายผลไปยัง ต.ทุ่งฮั้ว และขยายผลนโยบายในระดับ อ.วังเหนือ บูรณาการการแก้ปัญหาทั้งด้านสิ่งแวดล้อมป่าชุมชน ความมั่นคงทางอาหาร ทั้งนี้ การใช้มาตรการชุมชน จะต้องผ่าน การเห็นชอบและการรับฟังความเห็นของประชาชนในพื้นที่ ที่สำคัญผู้นำชุมชนท้องถิ่นของตำบลต้องให้ความสำคัญร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
“สสส. ไม่ได้ทำงานด้านการปรับพฤติกรรมสุขภาพเพียงอย่างเดียว แต่ยังทำงานด้านการปรับสภาพแวดล้อมในสังคมและชุมชนด้วย การพยายามลดจำนวนร้านค้าที่จำหน่ายสุราในชุมชน เช่น หากในชุมชนมีโรงเหล้าเยอะ โอกาสที่คนจะดื่มเหล้าก็สูงขึ้น ดังนั้นจึงต้องพยายามลดจำนวนลง ซึ่งอำเภอและทุกภาคส่วนต่างก็มีส่วนเกี่ยวข้อง”
พระครูวิสุทธิ์พัฒนโกวิท เจ้าคณะตำบลวังเหนือ เขต 2 กล่าวว่า ต.ร่องเคาะมีจุดเด่นในเรื่องความสามัคคีมาเนิ่นนาน ใช้ศาสนพิธีเป็นพลังขับเคลื่อนงานสังคม จากจุดเริ่มต้นง่ายๆการจุดธูปเป็นสาเหตุของการเกิดมะเร็งปอด นำเรื่องนี้ไปรณรงค์ในงานบุญรวมถึงงานศพหันมาใช้ธูปไฟฟ้าแทน รวมถึงการบริโภคอาหารดิบซึ่งวัฒนธรรมของคนเหนือเมื่อกินอาหารดิบต้องกินเหล้าตาม ทำให้เกิดอาการเจ็บป่วยตามมา จนมาผูกโยงว่าในงานศพห้ามเลี้ยงอาหารประเภท ลาบ หลู่ ส้า ทำให้งานศพปลอดเหล้าได้ รวมถึงงานบุญงานขึ้นบ้านใหม่ งานแต่งงานห้ามเลี้ยงอาหารดิบทุกประเภท และงานของวัดเอง งานทอดกฐิน ผ้าป่าไม่ให้เลี้ยงเหล้า ขณะเดียวกันพระสงฆ์ในพื้นที่ซึ่งมีอยู่ประมาณ 50 รูปถ้ามีโอกาสเทศน์จะพูดเรื่องการลด ละ เลิก เหล้า การงดบุหรี่ รวมถึงการบริโภคอาหารดิบทั้งหลาย
นายทศพล จักรบุญมา นายอำเภอวังเหนือ จ.ลำปาง กล่าวว่า ทุกภาคส่วนต้องเข้ามามีส่วนร่วมในการแลกเปลี่ยนข้อมูล เพื่อนำมาวางกรอบแนวคิดและสร้างกฎกติการ่วมกัน หลังจากนั้นจะมีการสร้างนวัตกรรมโดยการยกย่องบุคคลต้นแบบในการลดละเลิกปัจจัยเสี่ยง เช่น ร้านค้าที่ไม่จำหน่ายสินค้าที่อาจก่อให้เกิดปัญหา โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณีร้านค้าที่ไม่จำหน่ายสุรา เพราะครอบครัวของเจ้าของร้านอาจเคยประสบปัญหาจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เราจะมอบป้ายและเชิดชูเกียรติให้แก่ร้านค้าเหล่านั้น
“อ.วังเหนือ ประสบความสำเร็จในการขับเคลื่อนการสร้างระบบนิเวศสังคม ผลจากการดำเนินงาน คือ ประชาชนมีสุขภาพดีขึ้น ครอบครัวอบอุ่นมากขึ้น อุบัติเหตุลดลง เศรษฐกิจครัวเรือนดีขึ้น และที่สำคัญคือเกิดความร่วมมือร่วมใจทั้งอำเภอ ทำให้ ปี 2568 อ.วังเหนือ ได้รับรางวัลอำเภอที่ไม่มีผู้บาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนในช่วงเทศกาลปีใหม่-สงกรานต์ จากคณะกรรมการศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนนจังหวัดลำปาง (ศปถ.จังหวัด) สะท้อนความสำเร็จของการลดปัจจัยเสี่ยงและสร้างชุมชนสุขทุกด้านอย่างยั่งยืน” นายอำเภอวังเหนือ กล่าว
นางนงเยาว์ ประชุมชิต รองนายกองค์การบริหารส่วนตําบลร่องเคาะ กล่าวว่าในช่วงแรกการทำงานยากมากเนื่องจากในพื้นที่นี้มีโรงเหล้าเถื่อนมากที่สุดในอำเภอ และนักดื่มมีความเชื่อทางประเพณีและศาสนาที่ผูกพันกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เช่น การทำพิธีสืบขวัญที่ต้องมีเหล้า เราจึงใช้ความเชื่อทางศาสนา โดยพระสงฆ์ได้เข้ามาช่วยให้ความรู้ และปรับเปลี่ยนจากที่เคยต้องใช้เหล้าไหใหญ่ให้เหลือเพียงเล็กน้อย
“การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมคนนั้นมีความขัดแย้งสูง แต่เราได้นำเหตุการณ์การสูญเสียชีวิตจากอุบัติเหตุที่เกิดจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาแบ่งปันข้อมูลบนเวทีกลาง การลดการดื่มเหล้าในงานศพมีเป็นครั้งแรกในหมู่บ้านหนึ่งที่มีผู้เสียชีวิต 2 รายติดต่อกัน ครั้งแรกยังไม่สามารถควบคุมได้มากนัก แต่ในงานศพครั้งที่สอง เรามีมาตรการที่ชัดเจนขึ้น และเจ้าของบ้านยังมาขอบคุณนายกฯ เพราะมาตรการเหล่านี้ช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของครอบครัวได้อย่างมาก และทำให้ไม่มีการทะเลาะวิวาทในงานศพ คนที่มางานศพยังไม่สนใจฟังพระสวด จนท้ายที่สุดเรารัฐธรรมนูญตำบลเรื่องเลิกเหล้าในงานศพถ้ามีเหล้าเลี้ยงในงานต้องเสียค่าปรับ 2,000”
นายชาญ อุทธิยะ ประชาคมงดเหล้า จ.ลำปาง เล่าว่าก่อนที่จะเริ่มขับเคลื่อนงานงดเหล้าร่วมกับ สสส. ตัวเองเคยติดเหล้าเพราะเป็นสมาชิกสภาตำบล ใช้เหล้าเป็นการสร้างฐานเสียง เพราะมองว่าจะเกิดการยอมรับ จนทำให้ตัวเองเป็นหนี้สินถึง 1,000 ล้านบาทจนต่อมางดเหล้าสำเร็จในปี2543
“หนึ่งในความภาคภูมิใจคือ การยกย่อง ‘คนหัวใจเพชร’ เช่น นายนนท์ โตนะโพธิ์ หรือ ‘ลุงนนท์’ ผู้เลิกเหล้าตลอดชีวิต และนำพลังใจไปสร้างป่าชุมชน จนกลายเป็น ‘ตลาดสดธรรมชาติ’ แหล่งอาหารและพื้นที่ทำกินของชุมชน และผู้ประกอบการร้านค้าสีขาวปลอดเหล้า อย่างนายดิเรก สุริยวงศ์ ช่วยเสริมความปลอดภัยและสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับสังคม พร้อมด้วยนางกาญจนา คำพา ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ร่องเคาะ ย้ายไปเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทุ่งฮั้ว ได้ขยายแนวคิดรณรงค์งดเหล้าในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบรรจุหลักสูตรการป้องกันแอลกอฮอล์สำหรับเด็กประถมวัยและสร้างครอบครัวต้นแบบงดเหล้าอย่างเป็นรูปธรรม 45 ครอบครัว” นายชาญ กล่าว
